NedirYangın Algılama ve İhbar Sistemleri

Yangın Alarm Sistemleri Tasarım ve Uygulama Esasları (TS CEN/TS 54-14)

Reklam

TS CEN/TS 54-14 ile Yangın Alarm Sistemleri Tasarım ve Uygulama Esasları (TYKY 2009)

Yangın Alarm Sistemi Tedarik ve Kullanım Süreci

  • İhtiyacın Değerlendirilmesi
  • Planlama ve Tasarım
  • Montaj ve Uç Bağlantıları
  • Hizmete Alma ve Doğrulama
  • Üçüncü Taraf Onayı (İsteğe bağlı)
  • Kullanım
  • Bakım

İhtiyacın Değerlendirilmesi

  • Amaç
  • Danışma
  • Binanın Korunması Gereken Bölümleri
  • İtfaiyenin Müdahalesi
  • Yangın Alarmına Tepki Stratejisi
  • Dokümantasyon
  • Sorumluluk
  • Nitelikler

Planlama ve Tasarım

  1. Sisteme Bağlı Cihazlar
  2. Sistem Tasarımı
  3. Bölgeler
  4. Dedektör ve Alarm Butonlarının Seçilmesi
  5. Dedektör ve Alarm Butonlarının Yer Seçimi
  6. Alarm Cihazları
  7. Kontrol ve Gösterge Panelleri
  8. Güç Kaynakları
  9. Yangın İstasyonuna (İtfaiyeye) Bildirim
  10. Yardımcı Cihazlar ve Sistemler
  11. Kablolar ve Ara Bağlantılar
  12. Elektromanyetik Girişime Karşı Koruma
  13. Dokümantasyon
  14. Sorumluluk
  15. Nitelikler

Yangın Alarm Sistemi Nedir

  • Erken Algılama: Duman, Isı, Alev
  • Yangın Başlangıç Yerini Açık ve Net Olarak Belirleme
  • Sesli ve Işıklı Alarm Verme
  • Kontrol ve Haberleşme

Yangın Alarm Sistemi Şeması

Yangın Uyarı Butonları

Bir yangın alarm sisteminin en vazgeçilmez unsuru, başlangıç noktası, yangın uyarı butonlarıdır (bkz. yangın ihbar butonu). Bir yangın başlangıcı çoğu kez bir dedektörden önce insanlar tarafından algılanır.

Yangın Uyarı Buton Türleri

Bütün tesiste aynı tipte buton kullanılmalıdır.

  • Cam Kırma Tipi
  • Çekme Tipi
  • Standart, Su Geçirmez, Ex-proof

Yangın Uyarı Butonlarının Seçimini Etkileyen Faktörler

  • Tesisteki alarm butonları aynı çalışma metoduna sahip olmalı ve tercihen aynı tipte olmalıdır.
  • Çalışma tipi milli kurallara uygun olmalıdır.
  • Her kaçış (çıkış) noktasında bulunmalıdır.
  • Herhangi bir noktadan en fazla 30 metre uzaklıkta (2007 Yönetmeliğine göre 60 metre) olmalıdır.

Yangın İhbar Butonu Yüksekliği
Her kaçış (çıkış) noktasında bulunmalıdır.
Yangın İhbar Butonu Konumu
Herhangi bir noktadan en fazla 30 metre uzaklıkta (2007 Yönetmeliğine göre 60 metre) olmalıdır.

İzolatörler

Devre tasarımı, tek bir kısa devre veya açık devre kablo arızası durumunda aşağıdakilerin olması sağlanacak şekilde olmalıdır;

  1. 32 adetten fazla cihazın çalışamaz duruma gelmemesi
  2. Arızadan dolayı çalışamaz duruma gelen bütün cihazların aynı bölgede olması
  3. Arızadan dolayı çalışamaz duruma gelen bütün cihazların aynı fonksiyonu yapması.

Dedektörler

Yangının bir veya daha fazla özelliğini duman, ısı, radyasyon (alev) ve diğer yanma ürünlerini algılamak üzere tasarlanmış yangın alarm sisteminin önemli unsurlarından biridir (bkz. Yangın Dedektörleri).

Dedektörlerin Seçimini Etkileyen Faktörler

  • Mevzuat şartları
  • Alanda bulunan malzemeler ve bunların yanma şekli
  • Tavan yapısı, yüksekliği ve konfigürasyonu
  • Havalandırma ve ısıtma etkileri
  • Oda içindeki ortam şartları
  • Yanlış alarm ihtimali

Dedektör Tipleri

Duman Dedektörleri (bkz. Duman Dedektörü)

  • İyonizasyon
  • Optik
  • Optik + Sıcaklık
  • Işın Tipi
  • Kanal Tipi
  • Aktif Hava Emmeli

Nerede Hangi Tip Duman Dedektörü Kullanılmalı

İyonizasyon veya optik duman dedektörü kullanılabilecek yerler; konferans odaları, bilgi işlem odaları, büyük mağazalar, fabrikalar, elektrik / mekanik odaları, yatak odaları, kütüphaneler, kayıt stüdyoları, okullar, tiyatro sahneleri, restoranlar, yemekhaneler.

Işın tipi (beam dedektör) duman dedektörü kullanılabilecek yerler; yüksek hacimli depolar ve imalat holleri, atriyumlar (kabul edilebilir), sinema, tiyatro salonları, koridorlar.

Aktif hava emmeli (bkz. hava örneklemeli yangın algılama) duman dedektörü kullanılabilecek yerler; telekomünikasyon odaları, bilgi işlem odaları, tarihi eserler, müzeler, soğuk hava depoları, asansör şaftları.

Sıcaklık Dedektörleri (bkz. Isı Dedektörü)

  • Sabit Sıcaklık 60 derece
  • Sabit Sıcaklık 90 derece, 140 derece
  • Sıcaklık Artış Hızı
  • Lineer Kablo Tipi

Nerede Hangi Tip Sıcaklık Dedektörü Kullanılmalı

Sabit sıcaklık dedektörü (60 derece) kullanılabilecek yerler; kazan daireleri, çay ocakları.

Sabit sıcaklık dedektörü (90, 140 derece) kullanılabilecek yerler; fırınlar, mutfaklar.

Sıcaklık artış hızı dedektörü kullanılabilecek yerler; kapalı otoparklar, yükleme alanları.

Lineer kablo tipi dedektör kullanılabilecek yerler; genel alan koruması, kablo tünelleri, kablo tavaları, transformatörler, motor gövdeleri.

Alev Dedektörleri (bkz. Alev Dedektörü)

Nerede Hangi Tip Dedektör Kullanılmalı

Nerede Dedektör Kullanılmayabilir

  • Banyolar, duşlar, yıkanma odaları, tuvaletler
  • Kesit alanı 2 metrekareden az olan düşey şaftlar ve düşey kablo kanalları
  • Donmuş gıda depoları (<20 metrekare ve havalandırmasız)

Dedektör Yerleşimi (Dedektör Yerleştirme)

Dedektörlerin montajının yapılacağı yerlerin belirlenmesi.

Duman ve sıcak gazlar tavanda toplanır ve dairesel olarak yayılırlar. Dumanın toplanabilmesi için dedektör kapalı bir yüzeyin altına yerleştirilmelidir.

Düz Tavanlarda ve Hareketsiz Havada

  • Duman dedektörleri herhangi bir noktadan en fazla 7.5 metre
  • Isı dedektörleri herhangi bir noktadan en fazla 5 metre

Düz olmayan tavanlarda ve hava hareketi varsa bu alanlar düşürülmelidir. Pratikte duman dedektörü 60-70 metrekare, sıcaklık dedektörü de 30-40 metrekareye yerleştirilir. Koridorlarda dedektörlerin arasındaki mesafe, genişliğe bağlı olarak arttırılabilir.

TS CEN/TS 54-14 Çizelge A.1

Düz tavanlarda ve hareketsiz havada iki dedektör arasındaki en fazla uzaklık; duman dedektörü 10 metre, sıcaklık dedektörü 7 metre olmalıdır. Dedektörün duvara en fazla uzaklığı; duman dedektörü için 5 metre, sıcaklık dedektörü için 3,5 metre olmalıdır.

Düz olmayan tavanlarda ve hava hareketi olan yerlerde iki dedektör arasındaki en fazla uzaklık; duman dedektörü 7,5-9,5 metre, sıcaklık dedektörü 5,5-6,5 metre olmalıdır. Dedektörün duvara en fazla uzaklığı; duman dedektörü için 3,5-4,5 metre, sıcaklık dedektörü için 2,5-3 metre olmalıdır.

Eğimli tavanlarda dedektörler arasındaki uzaklıklar her 1 derecelik eğim için %1 oranında arttırılabilir. Bu artış %25’den fazla olamaz.

Eğimli tavanlarda tepe noktaya bir dedektör yerleştirilmelidir. Eğimli tavanlarda tavanın üst ve alt noktaları arasındaki fark; h < %5 x H olduğu taktirde düz tavan kabul edilebilir.

  • Dedektörün algılama elemanı tavandan mesafesi h < %5 x H olmalıdır.
  • LED ilk bakışta görülecek konumda monte edilmelidir.

Asma tavan ve yükseltilmiş döşeme boşluklarında dedektörler boşluk tavanından en fazla boşluk yüksekliğinin %5’i uzaklık içinde kalacak şekilde yerleştirilirler. Dedektörler ters monte edilmemelidirler.

Bir dedektör herhangi bir duvara en fazla 50 cm yakınlaştırılabilir.

h > %5 x H ise; kiriş, vb., dumanın geçişini engelleyen öğelerden uzaklık en az 50 cm olmalıdır.

Kirişli tavanlarda h < %5 x H ise kirişler düz tavan (yokmuş gibi) kabul edilir.

h > %5 x H durumunda ise;

  • D > 0,25 (H-h) 1 dedektör / 1 kanal
  • D < 0,25 (H-h) 1 dedektör / 2 kanal
  • D < 0,13 (H-h) 1 dedektör / 3 kanal

Havuzlu tavanlarda optik duman dedektörü için V(i) = 12 metrekare x (H-h)‘tır.

Örnek; H = 5 metre ve h = 1 metre ise V(i) = 12 metrekare x (5-1) = 48 metreküp X (havuz) = 2 metre ve Y (havuz) = 4m ise V (havuz) = 2 metre x 4 metre x 1 metre V (havuz) = 8 metreküptür. V(i) / V (havuz) = 48 metreküp / 8 metreküp = 6 yani en fazla 6 havuz için 1 dedektör kullanılmalıdır.

Havuzlu tavanlarda ısı dedektörü için V(i) = 6 metrekare x (H-h)‘tır.

Örnek; V(i) =6m2 x (5-1) = 24 metreküp X (havuz) = 2 metre ve Y (havuz) = 4 metre ise V (havuz) = 2 metre x 4 metre x 1metre V (havuz) = 8 metreküptür. V(i) / V (havuz) = 24 metreküp / 8 metreküp = 3 yani en fazla 3 havuz için 1 dedektör kullanılmalıdır.

Yerden yükselen bölmeler tavana 30 cm veya daha az bir mesafe kadar yaklaşıyorsa birer duvar kabul edilir.

Dedektörlerin etrafında her doğrultuda en az 50 cm uzaklıkta dumanın ya da ısının erişimini engelleyecek bir cisim bulunmamalıdır.

Delikli asma tavanlarda;

  • Deliklerin alanı toplam tavan alanının %40’ından fazlaysa
  • Her bir deliğin herhangi bir doğrultudaki boyutu 10 mm’den fazlaysa

Asma tavanın üzerindeki bir dedektör asma tavanın altındaki hacmin korunması için kullanılabilir. Aksi taktirde asma tavan deliksiz kabul edilir. Aynı kural yükseltilmiş döşemeler içinde geçerlidir.

Dedektörler hava besleme ızgaralarından en az 1 metre uzaklıkta monte edilmelidirler.

Eğer delikli bir asma tavanın üzerinden aşağıya doğru hava beslemesi yapılıyorsa, her bir dedektörün etrafında yarıçapı en az 60 cm olan deliksiz bir alan oluşturulmalıdır.

Yastıklama; yukarıdaki durumda tavanda sıcak hava tabakaları oluşabilir. Dedektörler tavandan aşağıda monte edilmelidir.

Değişik hava şartlarında yastıklama oluşmayabilir.

Işın tipi duman dedektörlerinin (Beam Dedektör) yerleşiminde, hiçbir noktanın ışından uzaklığı 7.5 metreden fazla olamaz. Eğimli tavanlarda dedektörler arasındaki uzaklıklar her 1 derece eğim için %1 oranında arttırılabilir. Bu artış %25’ten fazla olamaz.

Işın en fazla, herhangi bir duvar, kiriş, havalandırma kanalı ya da benzeri, dumanın geçişini engelleyecek bir yapısal öğeye 50 cm’den daha fazla yaklaşabilir. Işının altında insanların dolaşma olasılığı varsa en az 2.7 metre yükseklikte monte edilmelidir.

Aktif hava emmeli tip duman dedektörleri için, her bir örnekleme noktası bir noktasal işlev görür. Noktasal duman dedektörleri için geçerli kurallar burada da uygulanır.

Kablo tipi lineer sıcaklık dedektörleri için hiçbir noktanın kablodan uzaklığı 5.3 metreden fazla olamaz. Eğimli tavanlarda dedektörler arasındaki uzaklıklar her 1 derece eğim için %1 oranında arttırılabilir. Bu artış %25’ten fazla olamaz.

Kablo en fazla herhangi bir duvar, kiriş, havalandırma kanalı ya da benzeri, sıcak gazların geçişini engelleyecek bir yapısal öğeye 50 cm’den daha fazla yaklaşabilir. Eğer alan koruma değil de belirli bir nesneyi korumak için kullanılacaksa korunacak cisme olabildiğince yakın, temas edecek şekilde ya da hemen üstünde tesis edilmelidir.

Alev dedektörleri, üretici firma tarafından belirlenen yerleştirme limitlerinde kullanılır. Korunacak alanın tümü en az bir dedektörün direkt görüş hattı içinde olmalıdır. UV dedektörlerle birlikte duman ve/veya sıcaklık dedektörleri de gerekebilir.

Tavan Yükseklikleri

  • Noktasal Tip Duman Dedektörü için h < 11 metre
  • Noktasal Tip Sıcaklık Dedektörü İçin h < 8 metre
  • Işın Tipi Duman Dedektörü için 2.7 metre < h < 25 metre
  • Hava Emmeli Tip Duman dedektörü için h < 15 metre

11m < h < 25 metre arası, genellikle tavan yüksekliğinin yaklaşık yarısı mesafede ikinci dedektör dizisi kullanılmalıdır.

Yedek Güç Kaynakları

  • Ana güç kaynağı devredışı kaldığında sükunette 72 saat, alarm durumunda 30 dakika sistemi ayakta tutabilmelidir.
  • Ana güç kaynağı kesintisini operatöre arıza sinyali ile verilmesi ve tamir ve bakım sözleşmesi bulunan 24 saat içinde müdahale garantisi olan yerlerde bu süre 30 saate düşürülebilir.
  • Yedek malzeme, tamir personeli ve jeneratör var ise, bu süre 4 saate düşürülebilir.

Yangın Alarm Sistem Çeşitleri

Zonların Belirlenmesi

Bir zonun kapsadığı toplam alan en fazla 1600 metrekare olabilir.

Bir bölgenin içinde 5’ten fazla oda varsa Remote LED Gösterge kullanılmalı ya da kontrol panelinde noktasal yer tayini yapılabilmelidir.

Farklı girişlerden ulaşılacak şekilde birbirinden ayrılmış bölümler en azından birer ayrı zon olarak belirlenmelidir. Parlayıcı patlayıcı malzemeler gibi özel risk taşıyan odalar, bölümler ayrı birer zon olarak belirlenmelidir.

Bir zon iki ayrı yangın bölmesinin kısmi bölümlerini içermemeli ve yangın bölgesi < 400 metrekare olmalıdır.

Toplam alan 300 metrekareden küçük ise ve tek bir kullanıcı tarafından kullanılıyor ise tek bir zon olarak kabul edilebilir. Toplam alan 300 metrekareden büyük ise her kat ayrı bir zon olmalıdır.

Taban alanı ne kadar küçük olursa olsun birbirinden ayrı binalar ayrı birer zon olarak tanımlanmalıdır.

Merdiven kovaları ve asansör boşlukları eğer katlardan ayrı bağımsız bir hacim oluşturuyorsa ayrı bir zon olmalıdırlar. Yüksek binalarda bu hacimler birden fazla zona ayrılmalı ve araştırma süresi kısaltılmalıdır.

Yangını arama mesafesi 30 metreyi geçmemelidir.

Sesli / Işıklı Uyarı Cihazları (bkz. Yangın İhbar Sirenleri)

Bir yangın alarm sisteminin en önemli fonksiyonu alarm vermedir.

  • Doğru noktalarda ve yeteri kadar sesli ve ışıklı uyarı cihazları tesis edilmelidir.
  • Ses sinyallerinin etkisiz olacağı yerlerde, binada bulunanların işitme engelli olduğu veya kulak koruyucusu kullanılmasının beklendiği yerlerde sesli uyarı cihazlarına ilave olarak ışıklı (flaşör) uyarı cihazları kullanılmalıdır.
  • Işıklı uyarı cihazları sadece sesli uyarı cihazlarına ek olarak kullanılmalı, tek başına kullanılmamalıdır.
  • Başlangıçta, tasarım aşamasında düşünülmezse, sonradan eklenmesi çok zor, hatta imkansız olabilir.

Sesli Uyarı Cihazları için Duyulabilirlik

Tipik bir kapıda 20dB, yangın kapılarında 30dB zayıflama, ses kaynağına uzaklık iki katına çıktığında 6dB zayıflama.

  • 1 metre ve 3 metrede 95dB
  • 2 metre ve 6 metrede 89dB
  • 8 metre ve 24 metrede 77dB

Değişik Ortamlardaki Ses Şiddeti Seviyeleri

  • 1 metrede fısıldama 30dB
  • 1 metrede karşılıklı konuşma 60dB
  • Hafif sokak gürültüsü 40-70dB
  • Yüksek sokak gürültüsü 60-90dB
  • Ortalama ofis gürültüsü 40-80dB
  • Pres çalışan atölye 70-100dB
  • Kazan dairesi gürültüsü 80-110dB

Alarm Zonlarının Belirlenmesi

  • Binanın alarm bölgelerine ayrılması, yangın alarmına reaksiyon stratejisine uygun olmalıdır.
  • Bütün binada alarm sinyali verilecekse, zonlara ayırmaya gerek yoktur.

Sesli Uyarı Cihazları

  • Tek bir sesli uyarı cihazı ile istenen ses seviyesi sağlansa bile binada en azından iki tane sesli uyarı cihazı kullanılmalıdır.
  • Her yangın bölmesinde en az bir sesli uyarı cihazı kulanılmalıdır.
  • Binanın her yerinde ölçülecek ses seviyesi en az 65dBA veya ses seviyesi 30sn’den uzun süreyle olabilecek diğer gürültülerden en az 5dBA üzerinde olacak şekilde yerleştirileceklerdir.
  • Sesli uyarı seviyesi insanların olması beklenen herhangi bir noktada cihazları en çok 120dBA olacaktır.
  • Uyuma maksatlı bölümlerde yatak başında en az 75dBA ses seviyesi elde edilecektir.
  • Çoğu insan tarafından kolaylıkla işitilebilir olan 500-2000Hz arasında frekansta sürekli çalan bir yangın alarm sesi kullanılmalıdır.

TYKY 2009 – Sesli ve ışıklı uyarı cihazları özel notu

“MADDE 81- (5) Sesli uyarı cihazları binanın her yerinde, yerden 150 cm yükseklikte ölçülecek ve ses seviyesi ortalama ortam ses seviyesinin en az 15 dBA üzerinde olacak şekilde yerleştirilir. Uyuma maksatlı bölümler ile banyo ve duşlarda, ses seviyesinin en az 75 dBA olması gerekir. Sesli uyarı cihazlarının 3 metre uzaklıkta en az 75 dBA ve en çok 120 dBA ses seviyesi elde edilecek özellikte olması şarttır. Acil anons sistemi hoparlörü olan hacimlerde ayrıca siren sistemi konulması gerekli değildir.”

Sesli Tahliye Sistemi

  • Otomatik ve/veya canlı olarak yayınlanan ses mesajları ile binada bulunanların tahliyesini sağlamak için sesli tahliye sistemleri kullanılabilecektir.
  • Sesli tahliye sistemleri bir yangın sinyaline tepki olarak derhal veya belli bir gecikmeden sonra otomatik olarak uygun bir alarmın yayınlanması.
  • Yayın bir operatör varlığına bağlı olmayacaktır.
  • Mesajlar net, kısa, anlaşılır ve planlı olacaktır.
  • Ses seviyesi sesli uyarı cihazları için tayin edilen sınırlamalara uygun olacak ve ayrıca 30sn. süreyle devam etmesi beklenen diğer seslerden en az 10dB yüksek olacaktır.
  • Bir veya daha fazla sayıda mikrofon yangın mikrofonu olarak kullanılacaktır.

TYKY 2009 – Acil Anons Sistemi Özel Notu

” MADDE 81- (7) Aşağıda belirtilen yerlerde, otomatik olarak yayınlanan ses mesajları ve yangın merkezinden mikrofonla yayınlanan canlı ses mesajları ile binada yaşayanların tahliyesini veya bina içerisinde yer değiştirmelerini sağlayacak şekilde anons sistemleri kurulması mecburidir:

a) Binadaki yatak sayısı 200’den fazla olan otel, motel veyatakhanelerde,

b) Yapı inşaat alanı 5000 m2’den büyük olan veya toplam kullanıcı sayısı 1000 kişiyi aşan topluma açık binalarda, alışveriş merkezlerinde, süpermarketlerde, endüstri tesislerinde ve benzeri binalarda,

c) Yüksekliği 51.50 metreyi geçen bütün binalarda.”

Yangın Kontrol Panelleri ve Tekrarlayıcı Panelleri Nerelerde Tesis Edilmeli

  • İtfaiye personelinin veya binada bulunan sorumlu kişilerin kolayca erişebileceği, tercihen sürekli insan bulunan yerlerde olmalıdır.
  • Ortam temiz ve kuru olmalıdır.
  • Fon gürültüsü seviyesi sesli uyarıların duyulmasını engellememelidir.
  • Yangın riski düşük olmalı ve seçilen yer en az bir dedektörün kapsama alanında olmalıdır.
  • Aydınlatma uygun olmalıdır.
  • Birden fazla kontrol paneli / tekrarlayıcı paneli bulunuyor ise paneller arası bağlantılar yangın ve mekanik hasara karşı korumalı olmalıdır.

Acil Durum Kontrol İşlemleri

Yangın alarm sistemi, aşağıdaki yardımcı sistemleri doğrudan veya dolaylı olarak tetiklemek için kullanılabilir.

  • Yangın söndürme techizatı
  • Duman veya yangın kapıları
  • Duman havalandırma techizatı
  • Duman veya yangın damperleri
  • Havalandırmanın kapatılması
  • Asansör kontrolü
  • Emniyet kapıları

Kablolar

Genel olarak kablolar ulusal yönetmeliklere göre monte edilmelidir. Aşağıdaki hususların dikkate alınması gerekir;

  • Kablo Güzergahı
  • Yangın Yayılmasına Karşı Tedbirler
  • Kablo Ekleri ve Sonlandırmaları

Periyodik Testler, Bakım ve Denetim

Sorumluluk : yangın alarm sistemleri tesis edilmiş sistemin kullanıcısı ve/veya sahibinin sorumluluğu altında periyodik testlere ve bakıma tabi tutulmalıdır.

Test ve Bakım Aralıkları : günlük, aylık, üç aylık ve yıllık bakımlar, tanımlanan şekilde, yetkili servis personeli tarafından yapılmalı ve rapor edilmelidir.

Reklam
Etiketler
keşif montaj nasıl kurulur ts cen/ts 54-14 yangın alarm yangın algılama yangın ihbar

Zayıf Akım Portalı

Sitemizde yayınlanan içeriklerin, izinsiz kullanılması ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılması yasaktır. Tüm yasal haklar zayifakim.com'a aittir.

Kim ne demiş?

avatar
  Takibe al  
Bildir
Başa dön tuşu
Kapalı